ENGLISH VERSION

Tajemnica czasu

Autor tekstu: Barbara Włodarczyk

Czas biegnie, płynie, mija, leci, a nie jest ani sarną, ani rybą, ani ptakiem - jest tajemnicą, którą ludzie wciąż chcą poznać. Istniejemy tylko w czasie - poza nim jest wieczność, której nie rozumiemy i której się boimy.

      Skąd się wziął czas? Narodził się w momencie, kiedy powstała Ziemia? A może był już wcześniej? Nie wiem. Jest takie oczywiste, że dzień przechodzi w noc, że zmieniają się pory roku. Te zmiany zależą od ruchu Ziemi wokół Słońca. Tor jej biegu ma kształt elipsy. W środku tej elipsy tkwi Słońce. A Ziemia oprócz tego kręci się jak bąk wykonując jeden obrót na dobę. Żeby było trudniej sobie to wyobrazić, ten bąk - Ziemia ma pochyloną oś obrotu (czyli nieprostopadłą do płaszczyzny orbity). W rezultacie przez pół roku mocniej nagrzewa się południowa półkula, a przez drugie pół - północna. Zmiany następują stopniowo, między okresem ciepłym a zimnym są momenty, gdy Słońce sprawiedliwie obdziela obie półkule. Oczywiście najcieplejszy okres to lato, liczone od najdłuższego dnia w roku - 21. czerwca. Noc po nim - to najkrótsza noc w roku. Świętujemy wtedy Wianki, albo Sobótkę, albo Kupałę (nazwy są różne). Właśnie tej nocy wiosna przechodzi w lato, a ponieważ Ziemia nigdy nie zatrzymuje się w swym ruchu, lato nieubłaganie zmienia się w jesień (22 lub 23 września). Dni wyraźnie stają się krótsze, na niebie przybywa chmur, coraz częściej padają deszcze. Dzień dalej się kurczy, aż 22 grudnia staje się najkrótszym dniem w roku.
      Najkrótszy dzień w roku znaczy, że licząc od niego dni będą coraz dłuższe, będzie coraz więcej światła i ciepła, a po osiemdziesięciu dziewięciu dniach dojdzie do wiosennego zrównania dnia i nocy, kiedy to zima nieodwołalnie przekształci się w wiosnę (20 lub 21 marca) a planeta konsekwentnie powiruje w kierunku lata. Dla nas, mieszkańców półkuli północnej, 21 czerwca jest najdłuższym dniem w roku, dla mieszkańców półkuli południowej (Ameryki Południowej, Australii, Nowej Zelandii, Oceanii) - to dzień najkrótszy, dzień, od którego zaczyna się zima. Za to Boże Narodzenie wypada tam akurat w lecie - można świętować je na plaży pod palmami.
      Ziemia, o czym już była mowa, nie tylko obiega Słońce, ale kręci się wokół własnej osi. Dzięki temu ruchowi dzień przechodzi w noc, a noc w dzień. Kiedy promienie słońca zaczynają padać na półkulę północną, ludzie budzą się ze snu - zaczyna się nowy dzień. W tym samym czasie na półkuli południowej jej mieszkańcy szykują się do snu. Ale to nie jest takie proste. Zależy od pory roku (wiadomo, że latem słońce wschodzi wcześniej niż zimą), a poza tym od stref czasowych.
      Ziemia ma kształt kuli spłaszczonej na biegunach (można miękką piłkę przycisnąć lekko ręką do podłogi - jej kształt będzie przypominał kształt Ziemi). Jeżeli narysujemy na tej "piłce" linie łączące biegun południowy z północnym, otrzymamy południki. Według nich określa się szerokość geograficzną. Pełny obwód kuli ziemskiej wynosi 360°. Południków jest nieskończenie wiele, ale wyznaczono 24 specjalne, które podzieliły Ziemię na strefy czasowe. Co 15° szerokości geograficznej czas zmienia się o godzinę. Kiedy posuwamy się w kierunku wschodnim, odejmujemy godzinę. Na przykład: jadąc z Polski na Ukrainę po przekroczeniu granicy przesuwamy zegarek o godzinę do przodu - z dwunastej na trzynastą. Jedna godzina gdzieś przepadła. Posuwając się w kierunku zachodnim - cofamy zegarek, zyskaliśmy godzinę. W dużych państwach, takich jak Rosja, Stany Zjednoczone czy Australia występuje kilka stref czasowych, a różnice między wschodem a zachodem kraju mogą wynosić kilka godzin.
      Na południku 180°, przebiegającym głównie przez Ocean Spokojny, została wytyczona Międzynarodowa Linia Zmiany Daty. Przy jej przekraczaniu ze wschodu na zachód dodaje się jeden dzień do kalendarza. Gdybyśmy chcieli dwa razy obchodzić urodziny to należy wybrać się na archipelag Samoa, tam świętować, a następnie przelecieć na wyspy Fidżi. Trafimy znów na dzień naszych urodzin.
      W dzisiejszej dobie, kiedy potrzebna jest nam miara czasu co do setnej czy tysięcznej sekundy (np. wyniki sportowców!), pomiar czasu według ruchu Ziemi przestał wystarczać. Obecnie czas mierzymy przy pomocy zegarów atomowych, niezwykle precyzyjnych, które za podstawę pomiaru czasu przyjęły procesy zachodzące wewnątrz atomu. Dzięki tej metodzie dokładnie określono czas odpowiadający jednej sekundzie. Jak wiadomo, 60 sekund to minuta, 60 minut - godzina, a wszystko to mierzą zegary atomowe z dokładnością do trzynastego miejsca po przecinku.
      Oczywiście w codziennym życiu aż taka dokładność nie jest potrzebna. Czas, bez względu na to czy go mierzymy, czy nie - mija. I nie pomogą tu żadne sztuczki stosowane przez człowieka: ani wydzielanie stref czasowych, ani ... malowanie się dziewczynek, które już chcą być dorosłe. Człowiek opanował przestrzeń, ale wciąż, mimo wysiłków, nie opanował czasu. To on panuje nad nami, określa nasze życie, dzieli je na okresy, wyznacza jego długość. "Jeśli gdzieś istniej jeden wielki Bóg, to na imię ma on Czas."
(Budka Suflera)

B. W.