Blokowisko od środka

Autor tekstu: Anna Albińska

Takie są Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie. Dowcip polega na tym, że wychowujemy dzieci nie wtedy, kiedy je "wychowujemy", tylko mimochodem: w sklepie, autobusie, kościele...

      Zawsze fascynowało mnie, jak wiele o osiedlowym życiu i młodzieżowych subkulturach są w stanie napisać ludzie wychowani w skrajnie odmiennym środowisku, mający znikomy lub prawie żaden kontakt z blokowiskami, posiadający natomiast szeroką wiedzę teoretyczną, niestety nieprzydatną, jeśli chodzi o opisywanie prawdziwego życia na polskich osiedlach. Oczywiście, nikt nie kwestionuje ich dobrych intencji, zapewniam jednak, że wejście na jakiekolwiek polskie blokowisko szybko weryfikuje wszelkie badania socjologiczne i sondażowe, przeprowadzane w ciągu ostatnich lat.
      Postanowiłem więc, na fali gniewu mieszanego z rozbawieniem, sam opisać, jak wygląda życie "na ośce". Te sprzeczne uczucia wywołał we mnie szereg publikacji na temat polskiej młodzieży (wyśmianych już kiedyś przez bohaterów filmu dokumentalnego "Blokersi" Sylwestra Latkowskiego z 2001 roku), nie mających żadnego związku z rzeczywistością, Uważam bowiem, że mam nieco lepszy ogląd sytuacji panującej w tego typu społeczeństwie, gdyż sam byłem i, chcąc nie chcąc, nadal jestem elementem życia na typowym polskim osiedlu.
      Jak przedstawia się polską młodzież w sondażach? Bardzo optymistycznie. Według sondażu CBOS z 2008 roku, w ciągu ostatnich pięciu lat spadła liczba młodych ludzi palących papierosy i zażywających narkotyki. Jedynie konsumpcja alkoholu pozostaje na niezmienionym poziomie, co ze względu na słowiańskie tradycje naszego regionu, w zasadzie nie powinno dziwić. Cieszyć natomiast powinno to, że problemem przestało być zażywanie heroiny, najbardziej uzależniającego narkotyku.
      Bardzo "ciekawe" są również propozycje podziału młodzieży na subkultury. Moim ulubionym przykładem jest koncepcja pani dr hab. prof. UW Barbary Fotygi, proponująca przyporządkowanie młodzieży do tylu różnych subkultur, że miałem bardzo duże kłopoty ze znalezieniem chociażby jednego przedstawiciela niektórych proponowanych grup. Pewnie nie zwróciłbym uwagi na tę dziwaczną klasyfikację, gdyby nie jej upublicznienie w podręczniku do wiedzy o społeczeństwie dla szkół ponadgimnazjalnych. Zaciekawiony swoim odkryciem, przedyskutowałem ten podział z moimi znajomymi, wychowanymi w podobnych co ja, osiedlowych warunkach. Najłagodniejszą reakcją był uśmiech politowania.
      Ludzie, żyjący z dala od blokowisk, na zamkniętych, nowowybudowanych osiedlach czy w domach jednorodzinnych, wierzą w taki właśnie obraz polskiej młodzieży. Starsi - mieszkający na osiedlach, wolą dla własnego komfortu psychicznego wierzyć w wyniki sondaży. Nie oznacza to wszakże, że taki obraz jest prawdziwy. Jako osoba mająca na co dzień do czynienia z tzw. "złotą polską młodzieżą" nazwałbym go raczej baśniowo - sondażową wizją świata polskich blokowiskach.
      Palenie papierosów w środowisku młodzieżowym dawno już przestało być uważane za coś wyjątkowego. Nie dlatego, że zdano sobie sprawę ze szkodliwości tego nałogu, ale dlatego, że wśród młodzieży osiedlowej palenie papierosów jest raczej regułą niż wyjątkiem. Trzynastolatek palący paczkę papierosów dziennie nie jest rzadkością. Narkotyki? Owszem, heroina przestała być dużym problemem. Ale o ludziach nią handlujących mówi się szeptem. Nie jest rozprowadzana wśród młodzieży tylko dlatego, że to sama młodzież handluje - głównie marihuaną i amfetaminą, których popularność ciągle nie maleje. Na palcach jednej ręki jestem w stanie wyliczyć młode osoby niepalące regularnie marihuany. Amfetamina jest zażywana rzadziej, chociaż zdarzają się młodzi ludzie, po których widać już, że zaczynają się od niej uzależniać. Alkohol stał się tak powszechny, jak papierosy i w porównaniu z narkotykami, stracił na atrakcyjności.
      Obserwuję także zacieranie się podziału na subkultury. Skinheadzi i punkowcy należą do rzadkości, natomiast tak bardzo popularna jeszcze kilka lat temu subkultura skate?ów, hip hopowców i rapperów (na dobrą sprawę jest to jedna i ta sama subkultura, staram się jednak używać terminów wprowadzonych przez panią dr hab., prof. UW Barbarę Fotygę) w zasadzie zanikła. Kontrkulturowe subkultury więc wymarły, a młodzi ludzie lubią się lub nienawidzą nie ze względu na przynależność do danej grupy, a tylko i wyłącznie ze względu na osobiste relacje.
      O ile około dziesięciu lat temu pytanie: "Czy jesteś skatem/punkiem/skinem?" zadane młodemu człowiekowi zostałoby przez respondenta potraktowane na serio, o tyle dziś w większości przypadków wzbudziłoby śmiech i politowanie, jako całkowicie bezzasadne w kontekście prawie całkowitego zaniku podziałów wśród młodzieży na osiedlach.
      Jaka jest więc polska młodzież? Czy są to tylko narkomani, alkoholicy i degeneraci? Skala tych zjawisk jest niewątpliwie duża. Rozsądek podpowiada, że zbyt duża. Jednak moja, i nie tylko moja mentalność jest na tyle wypaczona przez codzienne, osiedlowe doświadczenia, że nie jestem w stanie tego negatywnie ocenić.

A. A.