Matura - jak wiele ma wspólnego z egzaminem dojrzałości?

Autor tekstu: Karolina Piaśnik

W szeroko pojętych mediach przyjęło się stosowanie określenia "egzamin dojrzałości" w odniesieniu do matury. Nie można jednak tych wyrażeń bezkrytycznie traktować jak synonimów.

      Co roku, gdy kwitną kasztany i nadchodzi maj, w mediach rozpoczyna się wielkie odliczanie do matury. Nazwa tego egzaminu tak często wtedy jest wymieniana, że większość maturzystów wolałaby pewnie nie włączać w tym okresie telewizji ani radia, by nie być świadkami czegoś, co na wielką skalę odbywa się tak naprawdę ich kosztem. Wzmaga to tylko niepotrzebnie i tak już nadszarpnięte nerwy absolwentów szkół średnich. Potem zaś okazuje się, że nie taki diabeł straszny, jak go malują.
      Egzamin maturalny w obecnej formie funkcjonuje od 2005 roku. Przed reformą egzamin, który odbywał się na zakończenie szkoły średniej, nosił miano egzaminu dojrzałości. Nazwa ta tak mocno wniknęła w świadomość społeczną, że obecnie nazywanie matury egzaminem dojrzałości jest na porządku dziennym. Jednak teraz określenie to używane jest wyłącznie w znaczeniu metaforycznym. Czy miarą dojrzałości jest znajomość historii lub biologii? Czy człowiek dojrzały to ktoś, kto potrafi napisać wypracowanie z języka polskiego zgodne z przyjętym schematem oceniania? Czy dojrzałość znaczy umiejętność "wstrzelenia się" w klucz? Mierzenie dojrzałości według tych właśnie kryteriów byłoby dość naiwne i powierzchowne. Dlaczego zatem, mimo zmiany formy egzaminu, nadal używa się terminu "egzamin dojrzałości"?

Nauka to potęgi klucz

Słysząc słowo "egzamin", większość osób na pewno będzie przestraszona i zestresowana. W związku z tym samo już sformułowanie "egzamin dojrzałości" jest w pewien sposób odpychające. Używanie tego sformułowania spłyca pojęcie dojrzałości. Powoduje, że myślimy o niej jak o czymś, co można wyczytać z tabel i podręczników. Pozostaje także kwestia owej dojrzałości. Zastanawiamy się, czym ona właściwie jest, skoro rzekomo istnieje jakiś sprawdzian lub test, który pozwala ją mierzyć.
      Dojrzałość definiowana jest różnie, w zależności od dziedziny życia, której dotyczy. Rozróżniamy zatem dojrzałość fizyczną, dojrzałość psychiczną, dojrzałość społeczną - a to tylko niektóre z jej typów. Aby zyskać miano człowieka dojrzałego psychicznie czy społecznie należy spełnić określone kryteria. Może to być na przykład osiągnięcie odpowiedniego wieku, poczucie odpowiedzialności, umiejętność stabilizowania swoich uczyć czy emocji. Widać tu zatem pewne podobieństwo pomiędzy stosowaniem terminu "egzamin dojrzałości" a faktyczną drogą osiągania tego stanu. I tu i tu bowiem istnieją jasno określone progi, które trzeba pokonać, by stać się "dojrzałym". Obecnie, by zdać egzamin maturalny, trzeba uzyskać co najmniej 30% możliwych do uzyskania punktów. Niektórzy sądzą, że jest to śmiesznie niski pułap, który bardzo łatwo osiągnąć. Miarodajność "nowej matury" jest zatem kwestionowana. Wątpliwościom ulegają uczniowie, ich rodzice, a także dyrektorzy szkół ponadgimnazjalnych i nauczyciele. Wyniki matury mają duży wpływ na przyszłość abiturienta. Mogą dać szansę kształcenia się na wymarzonej uczelni i zdobycia wiedzy potrzebnej do wykonywania upragnionego zawodu. Jest zatem o co walczyć i nie dziwi nikogo fakt, że egzamin maturalny przysparza wiele stresu a także budzi liczne kontrowersje w różnych środowiskach.

Nie matura, a chęć szczera...

Matura w pewien sposób jest egzaminem dojrzałości, gdyż pokazuje stosunek młodego człowieka nie tylko do instytucji jaką jest szkoła, lecz także do własnego życia, własnej ścieżki, własnej przyszłości. I nie tyle same wyniki matur mogą świadczyć o człowieku, ile podejście do egzaminów. Bardzo ważne jest optymalne rozplanowanie nauki. Odpowiednio wcześnie rozpoczęta, regularna nauka, jest kluczem do sukcesu. Świadomy wagi egzaminu maturzysta nie ulegnie presji otoczenia, jak i wewnętrznemu strachowi, i bez problemu odnajdzie się w gąszczu dat. Będzie to świadectwo osiągnięcia psychicznej równowagi - istotnego elementu "dorosłości". Postawa , jaką wobec matury przybiera człowiek, czyli jego zachowania zewnętrzne, są odbiciem stanów wewnętrznych, przemyśleń, potrzeb, decyzji. Gdy ktoś ma "poukładane w głowie" a więc ma właściwą hierarchię wartości, potrafi różnicować obowiązki i zadania ze względu na stopień ich ważności - czyli może uchodzić za osobę dojrzałą psychicznie - na pewno poważnie i właściwie podejdzie do przygotowań. Matura nie jest jednak do końca "egzaminem dojrzałości". Nie mierzy bowiem takich wartości jak poczucie odpowiedzialności, pewność w podejmowaniu właściwych decyzji, umiejętność życia w społeczeństwie. Są to cechy związane z dojrzałością, jednak nie da się ich zmierzyć żadną skalą.
      Używając terminu "egzamin dojrzałości" trzeba więc pamiętać, że jest to metafora, a jej znaczenie zostaje zawężone i przeniesione na jedną tylko płaszczyznę. Maturę powinno się traktować jako jeden z wielu egzaminów, które ludzie muszą zdać. Zdanie matury, według niektórych, uważane jest za osiągnięcie pewnego rodzaju dojrzałości umysłowej. Jest to jednak myślenie dość naiwne. Można przecież trafić na człowieka, będącego po studiach, który jednak nie poradzi sobie z "egzaminem z życia". Aby zdać maturę należy poczynić wiele przygotowań, być zdeterminowanym i zmotywowanym do ciężkiej pracy, lecz wiedza "wykuta" to nie wszystko. Do osiągnięcia "mądrości życiowej" trzeba dojrzeć, a żaden egzamin maturalny nie jest w stanie tego zmierzyć.

K. P.