Fidiasz - geniusz, romantyk, wielki artysta

Autor tekstu: Edyta Walicka

Wybitny grecki rzeźbiarz, twórca Ateny Parthenos - tak dzisiaj mówimy o Fidiaszu. Choć już za życia zdobył wielką sławę, to starożytni pozostawili na jego temat szczątkowe informacje.

Szczeble kariery

Fidiasz, syn Charmidesa, urodził się w Atenach prawdopodobnie około 490 r. p.n.e. Szczytowym punktem w życiu stała się dla artysty przyjaźń z wielkim strategiem, Peryklesem. On właśnie zlecił Fidiaszowi prace na Akropolu w Atenach. Rzeźbiarz był tutaj naczelnym kierownikiem robót oraz głównym projektantem. Fidiasz był zatem artystą w pełni docenianym przez sobie współczesnych, co nie należy do częstych zjawisk. Zachowane przekazy wyraźnie wskazują, że należał on do elity ateńskiego społeczeństwa, prowadził wystawny styl życia, przyjaźnił się z największymi i otrzymywał najbardziej prestiżowe zlecenia. Rzeźbiarz "na salonach" - rzecz to niebywała dla Grecji antycznej. Artysta był po prostu rzemieślnikiem. Fidiasz natomiast dzięki swojej charyzmie i nieprzeciętnej osobowości tak szybko zdobył rozgłos.

Bogowie Fidiasza

Sława Fidiasza, jako najgenialniejszego twórcy swojej epoki zrodziła się w zasadzie w oparciu o jego dwa dzieła: Atenę Parthenos i Zeusa Olimpijskiego. Nic tak nie rozbudza entuzjazmu tłumu jak doznania religijne. Laicy w zetknięciu z tymi dziełami doznawali prawdziwego uniesienia religijnego. Oto Grecy mogli wreszcie twarzą w twarz stanąć ze swoimi bogami. Nie były to zwykłe posągi lecz kilkunastometrowe kolosy, oślepiające blaskiem złota i bielą kości słoniowej. Wyobrażenia bogów nie były innowacyjne - to, co nowe, nie może stać się przedmiotem kultu i uwielbienia. Artysta posłużył się pewną kombinacją elementów, które były znane ówczesnym i miały określoną już dla nich wartość. Starożytni docenili Fidiasza już za życia, to oni nazwali go twórcą bogów na ziemi.

Romantyk?

Fidiasz dał Grekom wizerunek bogów, co przyniosło mu sławę. Często zapomina się jednak, że artysta ten dążył przede wszystkim do uchwycenia człowieczeństwa w swoich rzeźbach. To Fidiasz jako pierwszy wkroczył na drogę kultu jednostki, podobnie jak romantycy wiele wieków później. Dobrym przykładem jest przegrany przez Fidiasza konkurs na posąg Amazonki dla Efezu. Artysta doskonale oddał zmysłowe wyrafinowanie, emanującą z przedstawienia siłę kobiecości. To przedstawienie nie miało być prezentacją idei jak Atena czy Zeus, lecz "ożywieniem" materii. Powoli w sztuce zaczęła wyłaniać się indywidualność. Współcześni nie byli przygotowani na takie zbliżenie z naturą, a raczej naturalnością. Idealizacja była znacznie bliższa ówczesnym ludziom. Wspomniany konkurs wygrał Poliklet. Stworzył on wizerunek idealnej wojowniczki, Fidiasz natomiast przedstawił żywą kobietę. Była to wielka nowość w Grecji antycznej. Pierwszy autoportret w dziejach zawdzięczamy właśnie Fidiaszowi. Trzeba pamiętać, że umieszczenie swojej podobizny na posągu bóstwa wymagało w tamtych czasach wielkiej odwagi. Fidiasz z pewnością czuł się godny tego zaszczytu.
      Wśród romantyków panowała "moda" na igranie z Bogiem. Było to manifestowanie swojej wolności twórczej. Fidiasz także pretendował do miana stwórcy, kreatora. Czy była to pospolita pycha artysty, czy może świadomość własnego geniuszu?

Źródła:

1. K. Michałowski, Jak Grecy tworzyli sztukę, Wiedza Powszechna, Warszawa 1970.
2. M.L. Bernhard, Sztuka grecka V w. p.n.e., PWN, Warszawa 1970.
3. M.W. Ałpatow, Historia sztuk, t. 1, Starożytność, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1968.

E. W.