Rośliny mięsożerne

Autor tekstu: Anna Golus

Wszyscy wiedzą, że zwierzęta dzielą się generalnie na mięsożerne i roślinożerne. Jednak nie każdy wie, że istnieją również rośliny mięsożerne! Niewiarygodne?

      Może się to wydawać wytworem wybujałej wyobraźni, ale mięsożerne, czyli drapieżne rośliny istnieją naprawdę i bez wątpienia należą do osobliwości przyrodniczych. Jest ich około 450 gatunków. Są bardzo szeroko rozpowszechnione - występują we wszystkich częściach świata. Żyją w środowiskach ubogich w składniki mineralne i dlatego rozwinęły cechy niespotykane w królestwie roślin - potrafią zwabić, schwytać i pożreć żywą zdobycz.

Techniki łowieckie

W zależności od środowiska, w którym żyją, rośliny mięsożerne mogą wykorzystywać różne sposoby wabienia i chwytania ofiar. Na przykład rośliny żyjące w wodzie, takie jak pływacz, stosują pułapki ssące, do których zasysają swe zdobycze lub pułapki przypominające rybackie kosze łowne, do których ofiary wpływają i nie są w stanie odnaleźć drogi powrotnej. Drapieżne rośliny żyjące na lądzie posługują się takimi technikami łowieckimi jak: dzbanki i rurki łowne, pułapki zatrzaskowe i lepy chwytne. Są to specjalnie przekształcone liście, których zadaniem jest zwabienie ofiary, schwytanie jej i strawienie.
      Najczęściej ofiarami roślin mięsożernych padają owady i inne drobne zwierzęta, na przykład małe skorupiaki. Jednak dzbanki łowne jednego z gatunków tych specyficznych roślin są tak duże, że niekiedy topią się w nich nawet szczury i małe ptaki!

Dzbanki łowne

Rośliny posługujące się tą metodą stosują różne sposoby wabienia swych ofiar. Niektóre z nich mają jaskrawoczerwone krawędzie i wewnętrzne ściany, inne wydzielają słodki nektar. Zachęcone w ten sposób owady siadają na brzegu liścia, ześlizgują się i wpadają do środka dzbanka łownego. Na dnie pułapki topią się w cieczy z enzymami trawiennymi. Substancje pokarmowe, uwolnione z ciała zdobyczy, są stopniowo wchłaniane przez powierzchnię liścia. Najbardziej potrzebnymi roślinie składnikami odżywczymi są azotany, ponieważ gleby, na których występują te rośliny, są ubogie w azot.
      Tego rodzaju rośliny mięsożerne - dzbaneczniki - występują głównie w południowo-wschodniej Azji. Co ciekawe, nad ich dzbankami łownymi znajduje się dodatkowo klapka (tzw. wieczko), dzięki której do dzbanka dostaje się mniej wody deszczowej, co zapobiega rozcieńczeniu przez nią cieczy trawiennej.

Pułapki zatrzaskowe

Niektóre rośliny mięsożerne, na przykład muchołówka, używają błyskawicznie zamykających się pułapek zatrzaskowych. Pułapkę taką stanowią specjalnie przekształcone liście (tzw. liście pułapkowe), które wabią ofiary czerwonym ubarwieniem i słodkim nektarem. Na liściach pułapkowych znajduje się sześć włosków czuciowych (po trzy na obu liściach stanowiących pułapkę). Pułapka zatrzaskuje się, kiedy jakaś ofiara potrąci dwa włoski jednocześnie albo dwukrotnie jeden włosek. Reakcja, wywołana przez impuls elektryczny pochodzący z rośliny, jest błyskawiczna - pułapka zamyka się w czasie krótszym od jednej sekundy. Roślina rozpoczyna wówczas wydzielanie enzymów trawiennych. W zależności od wielkości ofiary trawienie może trwać od kilku godzin do kilku tygodni - przeciętnie około siedem - osiem dni.

Lepy chwytne

Często spotykane są rośliny mięsożerne, które wykorzystują do zwabienia i schwytania ofiary wydzielane przez siebie lepkie substancje. Obejmują one (rośliny) ponad 150 gatunków i występują na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarktydy. Rosną na różnych glebach ubogich w składniki odżywcze, zazwyczaj są to gleby kwaśne, piaszczyste, kamieniste albo bagienne. Substancje pokarmowe są zatem pobierane ze schwytanych ofiar. Rośliny te wabią swe ofiary czerwonym kolorem liści oraz błyszczącymi kroplami słodkiej cieczy wydzielanej przez czułkowate włoski gruczołowe. Gdy zwabiony owad ląduje, przykleja się do lepkiej substancji na włoskach, która stopniowo całkowicie go unieruchamia. Wówczas roślina zaczyna wydzielać kwas mrówkowy, który rozpuszcza ciało owada, co prowadzi do jego strawienia.

Rośliny mięsożerne w Polsce

Mogłoby się wydawać, że drapieżne rośliny to stworzenia egzotyczne, żyjące tylko w specyficznych miejscach i warunkach. Tymczasem w Polsce występuje około dziesięciu gatunków tych roślin. Należą one do dwóch rodzin: rosiczkowatych i pływaczowatych. Przedstawicielami rodziny rosiczkowatych są cztery gatunki rosiczek i aldrowanda pęcherzykowata, a pływaczowatych - kilka gatunków pływaczy i dwa gatunki tłustoszy. Niektóre z nich występują na torfowiskach, inne - w stosunkowo ciepłych stojących wodach rozlewisk, stawów czy dołów potorfowych.
      Coraz popularniejsza staje się również domowa hodowla roślin mięsożernych. Istnieją specjalne sklepy z tymi roślinami, internetowe serwisy i fora dla hodowców, konkursy, imprezy itd. Niektóre z drapieżnych roślin są niezwykle piękne - kolorowe i o fantazyjnych kształtach. Bez wątpienia mogą więc stanowić ozdobę mieszkania. Mogą również pełnić rolę lepu na muchy. Utile dulci - przyjemne z pożytecznym.

A.G.