Dojrzałość czy kombinatorstwo?

Autor tekstu: Aleksander Grzegorzek

Jaki naprawdę jest egzamin dojrzałości, chyba wszyscy wiedzą. Politycy co roku obiecują, że będzie dobrze, a wychodzi jak zwykle. Czyli jak? Poznaj prawdę o najważniejszym egzaminie w życiu młodych.

      Jako zeszłoroczny maturzysta pytanie o to, jak jest matura, podsumowałem uśmiechem. Matura, jako egzamin dojrzałości, w mojej opinii nie sprawdza się pod żadnym względem. O dorosłości mówi się dużo, często nawet mądrze - niestety, nie istnieje rzeczowa dyskusja na temat matury, uczącej schematów i kantowania (bynajmniej nie z filozoficznego punktu widzenia). Najgorsza jednak jest kwestia zabijania indywidualności i promowania przeciętności. Chyba, że polską ambicją jest wychowanie dzieci na na wskroś średnią i schematyczną "ciemną masę" zjadaczy chleba pozbawionych własnej opinii.

Najpierw schematy...

Formuła "nowej matury" jest podzielona na dwa typy egzaminów: ustny i pisemny. Ten drugi opiera się na kluczu, uwzględniającym odpowiedzi poprawne lub im pokrewne. Niestety, jest on traktowany równie dosłownie jak Pismo Święte przez świadków Jehowy. Ocenianie za pomocą klucza jest mechanicznym wyłapywanie słów-kluczy, nie jest natomiast choćby próbą zrozumienia ogólnego sensu pracy. W takich warunkach nie ma mowy o jakimkolwiek wyróżnieniu się. Nauczyciel, który musi sprawdzić setki prac, rozczytuje kolejne linijki szukając tylko odpowiedniego sformułowania.
      O ile sztywne normy "klucza" przy egzaminach z przedmiotów ścisłych sprawdzają się całkiem nieźle, to przy wypracowaniu jest znacznie gorzej. Chemia czy matematyka są przedmiotami, w których koniecznym elementem jest wiedza. Wstrzelenie się w klucz, gdy znasz odpowiedź, nie jest problemem, ale co do części humanistycznej mam już pewne wątpliwości. Zadania najczęściej polegają na własnej interpretacji zjawisk, postaci lub wzajemnym porównywaniu ich. Taka forma uderza w najzdolniejszych, którzy, zrywając ze schematami, potrafią napisać absolutnie wyjątkową pracę. I właśnie dlatego mają oni małe szanse na trafienie w "poprawne zagadnienia", często tak banalne, iż wydają się zbyt oczywiste. Dojrzałość jest umiejętnością podejmowania własnych decyzji, wypowiadania swojego zdania. I nawet jeżeli jest ono kontrowersyjne, wymaga odwagi wzięcia odpowiedzialności za nie. Niestety "nowa matura" nie daje takiej szansy. Uczy raczej popularnego wkuwania, ale nawet nie wiedzy książkowej, tylko najczęstszych odpowiedzi z bryków. Tak przygotowani młodzi ludzie wychodzą z wiedzą praktycznie nieprzydatną w życiu. Nie umieją stworzyć sensownego zdania, opinii. Niedouczenie ma ogromne konsekwencje w późniejszym kształceniu na uczelniach, które zamiast najlepszych i najzdolniejszych, dostają uczniów nie myślących kreatywnie i indywidualnie. Potwierdzają to badania "Dziennika", przeprowadzone w warszawskich liceach. Po przeanalizowaniu wyników matur i porównaniu z ocenami końcowymi okazało się, iż uczniowie dwójkowi i trójkowi osiągają lepsze wyniki (nawet w okolicach 80%) od prymusów, którzy klasyfikują się na progu 60%.

...później kombinatorstwo...

Podobny problem zarysowuje się w odniesieniu do matur ustnych. Egzamin z języka obcego to opisywanie sztampowego obrazka. Do tak banalnego poziomu egzaminów musi dostosować się szkoła, która przestaje uczyć języka komunikatywnego, rzucając się w wir powtarzalności, bowiem na obrazkach zmieniają się tylko postaci. Motyw obrazka jest jak topos - pozostaje niezmienny. Za największą porażkę obecnych matur uznaję jednak ustny egzamin z języka polskiego. We wrześniu uczeń wybiera temat, który przygotowuje na majową prezentację. Niby idea nie najgorsza - jednak tu swoiste "kombinatorstwo" staje się prawdziwym "egzaminem dojrzałości". Młodzież, zamiast postawić na własne umiejętności, kupuje gotowe prace w Internecie lub od kolegów. Uczy się ich na pamięć, wygłasza i odpowiada na pytania. Rozpoczyna się wiec żenująca gra, w której jedna strona udaje, że się przygotowała, a druga chce wierzyć, że tak rzeczywiście jest. To zestawienie pozorów z dojrzałością jest lekko ironiczne.

...na koniec brak kwalifikacji

Uderzająca prostota takich egzaminów zabija polską inteligencję. Uczy raczej kombinatorstwa, aniżeli prawdziwej pracy, nauki i umiejętności wyrażania własnego zdania. Trudno nie zauważyć, że polska edukacja kuleje. Niedokończone lub złe reformy stały się w naszym kraju już pospolite. Kolejne elity rządzące nie potrafią przygotować młodzieży do dorosłości. To, co nazywa się egzaminem dojrzałości, w praktyce jest testem pospolitości. Polskie szkolnictwo jest w poważnym kryzysie dotykającym coraz młodsze pokolenia. Tak naprawdę licealiści po skończeniu szkoły nie wiedzą, co robić w życiu. Grupka szczęściarzy idzie na studia, reszta zastanawia się, co z sobą począć, często wybierając studia przez wzgląd na rodziców. Wyzwoleni spod ich bacznego oka, dojrzałość objawiają przez żłopanie hektolitrów alkoholu.
      Z drugiej strony, matura w pewnym sensie jest egzaminem dojrzałości. Gdy młody człowiek go zda, przestaje być problemem szkolnictwa polskiego, a zaczyna żyć na własny rachunek. W tym momencie musi się stać dojrzały, inaczej zginie przywalony przez biurokrację i brak perspektyw.

A. G.