Burza i wyładowania atmosferyczne

Autor tekstu: Karolina Piaśnik

Każda pora roku kryje jakieś anomalie pogodowe, które potrafią spędzić sen z powiek i ciężko doświadczyć wiele osób. Ludzie niby wiedzą, że to się może zdarzyć, jednak nie lubią, kiedy przyroda płata im złośliwe figle.

Niebezpieczne zygzaki

Wyładowanie elektryczne o dużym natężeniu nazywamy błyskawicą lub piorunem. Zapoczątkowane zostaje przepływem ładunków elektrycznych bądź to wewnątrz chmury, bądź też pomiędzy gruntem a chmurą; zasada jest taka, że w kierunku Ziemi przenoszone są ładunki ujemne. Elektryczność w zjawisku błyskawicy jako pierwszy zauważył Beniamin Franklin.
      W ciągu pół godziny chmura burzowa jest w stanie wytworzyć taką różnicę potencjałów elektrycznych, która może z powodzeniem dać początek lawinie elektronów. Wynosi ona milion woltów/metr. Możliwość tak szybkiego stworzenia potencjału o dużej mocy dają prądy powietrza zwane wstępującymi i zstępującymi.
      Aby mogło zaistnieć pole elektryczne chmury, w jej skład powinny wchodzić bryłki lodu i duże krople deszczu, które poruszając się w chmurze - zderzają się. W wyniku tych zderzeń dochodzi do ich rozpadu, który skutkuje powstaniem ładunków elektrycznych. Ładunki ujemne gromadzą się w dolnej części chmury, dodatnie natomiast w górnej. Powodowane jest to zyskiwaniem przez strumień spadający ładunku ujemnego, a przez unoszący się - ładunku dodatniego.
      Kolejnym etapem powstawania błyskawicy jest wyładowanie. Iskra wtedy rozpoczyna wędrówkę z chmury. Kierując się do ziemi przenosi ujemny ładunek. Za sobą natomiast pozostawia kanał powietrza o średnicy od 1 do 5 cm, które na dodatek jest silnie zjonizowane. Kiedy piorun trafi w wilgotne obiekty, takie jak: ściana, drzewo, droga - efekt cieplny jest ogromny. Może się nawet zdarzyć, że wilgoć zawarta w trafionej powierzchni gwałtownie się zagotuje i spowoduje rozerwanie się obiektu na kawałeczki. Czasami można natknąć się na drzewo, które na korze widoczny ma wyraźny, pionowy ślad, jakby rozdarcie. To właśnie jeden z efektów uderzenia pioruna.

Po burzy po garniec złota

Bardzo często po burzy można zaobserwować tęczę. Widoczna jest jako półkolisty łuk, złożony z pasów barw, ułożonych w określonej kolejności. Jej pojawienie się jest skutkiem rozszczepienia światła, a ono z kolei jest ściśle związane ze zjawiskiem dyspersji czyli z występowaniem różnic w kątach załamywania się światła o różnej długości fali. W związku z tym barwa czerwona znajduje się na zewnętrznym "torze" łuku, barwa fioletowa zaś na wewnętrznym.
      Czasami widoczna jest druga, wtórna tęcza. Możliwe jest to dlatego, że światło wewnątrz kropli wody ulega dwukrotnemu odbiciu. Druga tęcza jest najczęściej szersza od tęczy "pierwotnej", a jej kolory są mniej intensywne. W przypadku wystąpienia dwóch tęcz, fragment nieba, widoczny pomiędzy nimi, jest ciemniejszy od widocznego poza ich obrębem. Nazywa się to Pas Aleksandra, od imienia starożytnego filozofa, który jako pierwszy opisał takie zjawisko.
      Burze niewątpliwie są zjawiskiem niebezpiecznym i powodują wiele szkód. Mogą dać początek powodzi przy ulewnym deszczu czy pożarowi po uderzeniu pioruna. Zdarza się także, że w ich wyniku giną ludzie, którzy obrali niewłaściwie schronienie, bo postanowili przeczekać ulewę pod samotnym drzewem. Jest to żywioł, nad którym nie da się zapanować. Można jednak zadbać o to, by się przed nim jak najlepiej zabezpieczyć. A gdy mamy do czynienia z nieszkodliwą, letnią burzą, warto po jej zakończeniu wyjść na podwórko, zaczerpnąć odświeżonego powietrza i wypatrywać tęczy. Kto wie, może na jej krańcu ktoś kiedyś naprawdę znajdzie legendarny garniec złota?

K. P.