Eutanazja - czy wegetacja w oczekiwaniu na ostatnie tchnienie?

Autor tekstu: Małgorzata Horecka

Potrafimy bardzo mądrze rozprawiać o eutanazji, bo przecież ona nas nie dotyczy. W ogóle nie wiadomo czy kiedyś umrzemy, a na pewno będziemy zdrowi do setki.

      Na jednej szali - wola walki o istnienie, na drugiej - nie dające się opisać cierpienie fizyczne i psychiczne... Czy naprawdę mamy prawo decydować o tym, na którą ze stron przechyli się szala? Będąc osobami zdrowymi nie wyobrażamy sobie ani cierpienia chorego, ani jego rozterek. Z mniejszym lub większym przekonaniem wygłaszamy nasze opinie. Oczywiście, że należy się zastanawiać nawet nad najtrudniejszymi zagadnieniami, tylko czy warto wykrzykiwać swoje zdanie, będąc głuchym na argumenty drugiej strony?
      Dyskusja ma sens dopiero wtedy, gdy obie strony wiedzą, o czym mówią, dlatego należy wyjaśnić znaczenie słowa "eutanazja". W języku starożytnej Grecji euthanasis oznaczało "dobrą śmierć". Zaglądając do współczesnego słownika znajdujemy natomiast definicję: "przyspieszenie śmierci osoby nieuleczalnie chorej, które umotywowane jest skróceniem jej cierpienia". Lecz definicja ta nie oddaje obaw i wątpliwości nagromadzonych wokół tego tematu. Postarajmy się rozpatrzyć argumenty zarówno zwolenników, jak i przeciwników eutanazji. Może ułatwi nam to rozliczenie się z własnym sumieniem.
      Osoby wypowiadające się przeciw eutanazji przytaczają dwa główne argumenty: pierwszy, wysuwany z czysto chrześcijańskiego punktu widzenia - nie można decydować o śmierci żadnego człowieka, nawet siebie samego, gdyż tylko Bóg ma prawo odebrać nam życie. Burzenie Bożego porządku jest w tym ujęciu grzechem.
      Zwolennicy eutanazji jako kontrargument podnoszą wolność wyznania. Może przecież być tak, że człowiek umierający powolną i okrutną śmiercią jest ateistą. Nie można budować zasad prawnych opierając się na religii.
      Mocniejszym, z punktu widzenia laika, argumentem przeciw eutanazji jest niebezpieczeństwo wykorzystania jej do osiągania różnych korzyści przez osoby trzecie. Wyobraźmy sobie sytuację, w której bardzo bogaty człowiek jest śmiertelnie chory. Rodzina czyha na jego bogactwo, więc przekonuje lekarzy i prawników, że taka była wola starszego pana - chciał umrzeć bez cierpienia. Z taką sytuacją próbuje radzić sobie prawo włoskie, ustanawiając "testament biologiczny". Według ustawy zapis woli każdego człowieka byłby egzekwowany niezależnie od nacisków rodziny. Oczywiście ogranicza to możliwość manipulacji, ale z drugiej strony...
      Osobie zdrowej łatwo jest podjąć jakąś decyzję, natomiast osoba chora, w dramatycznej sytuacji, może zmienić zdanie - a co, jeśli nie ma już możliwości kontaktu ze światem i poinformowania o zmianie decyzji?
      Niektórzy ludzie wypowiadają się z ogromną lekkością na temat śmierci. Zarówno wśród zwolenników eutanazji, jak i jej przeciwników znajdują się osoby o radykalnych poglądach, a w rzeczywistości nigdy nawet nie widziały, jak przerażający jest koniec czyjegoś życia. Nie tylko dla umierającego, ale i dla bliskich. Jeżeli czyjaś ukochana żona, matka czy babcia jeszcze oddycha, jeszcze czujemy ciepło jej dłoni i możemy usłyszeć bicie jej serca - mamy świadomość, że jeszcze jest! Już nie taka jak kiedyś, ale ciągle z nami. Ciężko jest puścić tę rękę, pozwolić sercu zamilknąć i ulecieć ostatniemu tchnieniu... Z drugiej zaś strony, patrząc na cierpienie osoby bliskiej, na codzienną i nieustającą walkę z bólem, słysząc od kochanej osoby słowa: "Niech to się wreszcie skończy, chcę umrzeć!", zaczynamy zastanawiać się, czy naprawdę nie jest to jedyna możliwość zaznania odpoczynku przez chorego. Wtedy definicja eutanazji dokładnie opisuje sytuację: przyspieszenie śmierci chorego umotywowane jego cierpieniem.
      Eutanazja ma wiele obliczy, bo przecież inaczej patrzymy na człowieka, który przez zaniedbanie czy podanie środków farmakologicznych doprowadza do śmierci chorego dla własnej korzyści lub wygody, inaczej na lekarza, który rezygnuje z uporczywej terapii.
Czym jest tak zwana uporczywa terapia? W encyklice Jana Pawła II Evangelium vitae pojawia się kwestia rozróżnienia eutanazji i uporczywego podtrzymywania życia, czyli: "zabiegów medycznych, które przestały być adekwatne do realnej sytuacji chorego, ponieważ nie są już współmierne do rezultatów, jakich można by oczekiwać, lub też są zbyt uciążliwe dla chorego i jego rodziny". W takiej sytuacji pacjent zostaje objęty opieką paliatywną lub umieszczony w hospicjum. Choć podjęto decyzję o nieudzielaniu pomocy, nie oznacza ona uśmiercenia chorego. W rozumieniu tego przesłania człowiek ma prawo do godnej śmierci. A jednak granica między zaniechaniem uporczywej terapii a eutanazją jest bardzo niewyraźna.
      Jasne jest, że zasadnicze znaczenie w dyskusji ma dobór języka, jakim posługuje się każda ze stron. Określenie eutanazji przez jej przeciwników jako "pomocy w samobójstwie" drażni jej zwolenników, gdyż samobójstwo jest w ich rozumieniu czymś zupełnie innym. Osoba odbierająca sobie życie, która potencjalnie ma jeszcze szanse na rozwiązanie problemów i dalszą godziwą egzystencję, według nich nie może równać się z osobą, która doskonale zdaje sobie sprawę z nadchodzącego kresu życia. Natomiast przeciwnicy eutanazji oburzają się, gdy słyszą o "pomocy w umieraniu z litości". Uważają oni, że litości nie można wyrażać poprzez "dobicie" chorego. Otaczanie go opieką, wspieranie i podtrzymywanie na duchu jest prawdziwym wyrazem współczucia.
      Gdzieś w środku tego tornada zagubiono osobę najważniejszą - chorego. To jego decyzja jest kluczowa, to o jego życie czy "godną śmierć" spierają się obie grupy. Może zamiast walczyć na forach internetowych i w studiach telewizyjnych lepiej byłoby skupić się na cierpiącym? Może kluczem jest umożliwienie przytomnym jeszcze chorym rozmowy z psychologiem czy duchownym? A może bez względu na stosunek do eutanazji zamiast czytać ten artykuł powinno się zgłosić do hospicjum jako wolontariusz?
      Umieranie, jakiekolwiek by było - czy to jako kres cierpień, czy wynik przegranej walki z bólem - nigdy nie jest łatwe. Na pewno jest najtrudniejsze, gdy człowiek odchodzi w samotności, w obcym środowisku, w otoczeniu lekarzy i pielęgniarek znieczulonych rutyną. Wydaje się, że to jest pole do dyskusji a jeszcze bardziej do podjęcia jakichś działań.

M. H.