Telefon

Autor tekstu: Przemysław Wojtasiewicz

Przyzwyczailiśmy się do jego stałej obecności. Jest jedną z tych rzeczy, którą zawsze mamy przy sobie.

"telefony w mojej głowie
bez przerwy trrrrrrrrrrr
nikt nie dzwoni nikt nie dzwoni
to tylko ja tylko ja"
Republika, Telefony

      Zdarzyć się może, że wychodząc na krótki spacer do parku nie weźmiemy ze sobą portfela. Ale telefon? Odruchowo włożymy go do kieszeni. No bo gdyby akurat KTOŚ dzwonił, wydarzyło się COŚ ważnego... Za nic nie możemy tego stracić!
      Aparat telefoniczny bywa naszym jedynym łącznikiem z bliskimi, którzy w niepewnych czasach wyjeżdżają z kraju w poszukiwaniu lepszego jutra. Syn pracujący na budowie w Londynie czy ojciec patroszący ryby w przetwórni pod Reykjavikiem mogą wieczorem, po długim i ciężkim dniu połączyć się z rodziną, usłyszeć ciepły głos żony lub córki. Dzięki wynalazkowi opatentowanemu w 1876 roku przez Aleksandra Grahama Bella polarnik, dr Mikołaj Gołuchowski, wieczorami rozmawia z matką. Nie było by w tym nic nadzwyczajnego gdyby nie fakt, że Polską Stację Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego, położoną na wyspie Króla Jerzego u wybrzeży Antarktydy, od Warszawy w linii prostej dzieli dystans ok. 16 tysięcy kilometrów... Doprawdy, wspaniały wynalazek. Zdążyliśmy się do niego przyzwyczaić. A w pewnym sensie również uzależnić.
      Tak jak telewizor dla wielu z nas stał się swoistym "oknem na świat", namiastką dalekich podróży w egzotyczne miejsca, kontaktu z afrykańską fauną czy po prostu sposobem na spędzenie wieczoru przy "megahicie" kinowym sprzed trzech lat - tak telefon a obok niego Internet stopniowo stają się substytutem kontaktu z żywym człowiekiem. W ten sposób podtrzymujemy relacje ze znajomymi -, zarówno tymi mieszkającymi na drugim końcu Polski, jak i z tymi z drugiego końca ulicy.
      Szokować mogą wyniki badań naszych "zwyczajów telefonicznych". Wynika z nich, że ponad połowa użytkowników telefonów komórkowych nigdy nie wyłącza swojego telefonu 58,5%. A jeśli już to w konkretnych sytuacjach, wśród których wymienić należy spotkanie zawodowe 61% czy sen 27%. W dalszej kolejności są to spotkania rodzinne, wyjście do kina lub teatru, uczestnictwo w nabożeństwie, urlop a także potrzeba doświadczenia chwili spokoju lub erotycznego spełnienia w sypialni.
      A gdy już zaśniemy? Blisko trzy czwarte 73% respondentów deklaruje, że ich telefon pozostaje w zasięgu reki i nie może być od niej oddalony bardziej niż pół metra. Jedynie 10% badanych pozostawia telefon na noc w innym pomieszczeniu a 17% w pewnej odległości od łóżka, wymuszającej na nich konieczność wstania z posłania.
      Jednak najbardziej interesująco przedstawiają się dane diagnozujące nasze samopoczucie, gdy jesteśmy pozbawieni dostępu do telefonu. Prawie połowa 44,5% respondentów w takich okolicznościach odczuwa zaniepokojenie, 41% niepewność, 23% zniecierpliwienie a 15% bezradność. Trafiają się także samotni 2,5% i smutni 1%.
      Druga strona medalu prezentuje się następująco: 23% z nas bez telefonu czuje się wolna, 14% beztroska, 11,5% zrelaksowana a 6,5% wręcz szczęśliwa! Mimo to dominacja negatywnych uczuć związanych z brakiem dostępu do aparatu telefonicznego jest jaskrawa. Uderza poczucie utraty kontaktu z otaczającym nas światem i przekonanie o własnej związanej z tym bezradności. Wywołuje ona w nas irytację, a często również panikę. Zachodzimy w głowę czy ktoś nie dzwonił, nie pisał, czy nie wydarzyło się coś ważnego, co nas ominęło. Wyobraźnia podsuwa nam wizje sytuacji awaryjnych ( np. awaria samochodu) i naszą w ich obliczu bezsilność.
      Jednak wśród respondentów znalazły się także osoby, u których utrata komórki wywołała psychiczny luz i poczucie odcięcia od zgiełku świata. Jedna z respondentek oświadczyła, że czuje się jakby robiła coś szalonego!
      W czym zatem upatrujemy główne zalety telefonu? Aż 86% z nas jest zdania, że aparat telefoniczny umożliwia szybkie rozwiązanie sytuacji kryzysowych w pracy lub w domu.
      Tyle o wynikach ankiety. Jakie wypływają z nich wnioski? W zaskakująco krótkim czasie telefon stał się nieodłącznym elementem naszego codziennego życia. W świetle wyżej przytoczonych wyników badań odpowiedź na pytanie: czy jesteśmy od niego uzależnieni, może być tylko twierdząca.
      Spróbujmy jednak postawić tę kwestię nieco inaczej. W jaki sposób moglibyśmy się od telefonu uniezależnić? Czy to jeszcze możliwe? Około 23% respondentów zadeklarowało, że bez aparatu czuje się wolne. Elektroniczna smycz zostaje przerwana a my zatapiamy się w błogiej ciszy domku nad jeziorem lub górskiej doliny. Bywa tak, że ów spokój nie do końca jest wynikiem naszych intencji. Marna sieć nadajników idzie nam tu w sukurs. W okolicach dużych polskich miast znaleźć możemy miejsca, gdzie po wejściu do lasu w jednej chwili tracimy zasięg w podobny sposób, jak ma to miejsce w windzie. I wówczas zapada cisza. Od sposobu w jaki sobie z nią radzimy, zależy nasza reakcja na zaistniałą sytuację.
      Jednym ze znaków naszych czasów pozostaje wszechobecny szum informacyjny. Bardzo często występuje w roli mentalnego znieczulacza, informacyjnego "głupiego Jasia" , przykrywającego nasz emocjonalny chaos i rozedrganie. W sytuacji, gdy pępowina telefonu komórkowego, łącząca nas z systemem oferującym nieustanne przyjemne rozproszenie zostaje przecięta, siłą rzeczy odczuwać będziemy niepokój. Zmuszeni jesteśmy do konfrontacji z wszystkimi nierozwiązanymi problemami naszej przeszłości i teraźniejszości. Również obawy i oczekiwania wobec przyszłości dochodzą do głosu z całą swoją mocą.
      Z drugiej strony: ci szczęśliwi spośród nas, którzy lubią swoje własne towarzystwo, bez telefonu i całego z nim związanego balastu informacyjnego, mogą poczuć się znakomicie. Czas poświęcony byciu obecnym tu i teraz, lekturze, spacerowi czy medytacji należy do podstawowego repertuaru, za pomocą którego dbać możemy o higienę psychiczną. I tak jest nie od dziś. Już 2400 lat temu, w starożytnej Grecji na drzwiach Świątyni Delfickiej wyryty był napis głoszący: "Poznaj samego siebie".
      W jaki sposób owa znajomość siebie samego przekłada się na nasze funkcjonowanie społeczne? Otóż sposób, w jaki postrzegamy innych, w dużym stopniu zależy od tego, jacy sami jesteśmy i czy w ogóle wiemy, kim jesteśmy. Współcześnie znamy ten problem pod nazwą mechanizmu psychologicznej projekcji. Polega on na przypisywaniu innym swoich własnych przypadłości. Jego zadaniem jest uchronienie nas przed negatywnymi emocjami związanymi z uświadomieniem sobie ciemnych aspektów własnej osobowości. Chodzi także o podtrzymanie pozytywnego wizerunku własnej osoby. Mechanizm projekcji może zniekształcać obraz nas samych jak i innych osób, ale może stać się również punktem wyjścia do refleksji nad sobą. Możemy się zastanowić nad tym, na ile to, co dostrzegamy w innych, dotyczy nas samych.
      Jednak ciężko wejść w kontakt z samym sobą, jeśli za wszelką cenę go unikamy. Nie wiemy, bo nie chcemy wiedzieć. W tym sensie ignorancja przypomina raczej rodzaj negatywnej emocji, niż zwykły brak informacji. Telefon bywa często jednym z filarów podtrzymujących stan nieustannego rozproszenia.
      Gdyby udało się nam od niego uniezależnić, nawet kosztem poczucia, że robi się coś szalonego, skutki takiego działania mogłyby się okazać dla nas zbawienne. Regularne, np. cotygodniowe spędzenie kilu godzin w ciszy, na łonie natury, w dłuższej perspektywie mogłoby skutkować poprawą nie tylko naszego psychicznego samopoczucia, lecz także zdrowia fizycznego. Zgodnie z wynikami badań klinicznych, stres jest czynnikiem zwiększającym podatność na rozwój rożnego rodzaju schorzeń. Stwierdzono, że nawet umiarkowane napięcie nerwowe u pacjentów z chorobami serca może powodować zakłócenia w jego pracy, niedokrwienie i zmniejszenie wydolności. Wpływ stresu na rozwój chorób nowotworowych jest jeszcze bardziej widoczny. Nawet jeśli istnieje pewna dziedziczona genetycznie skłonność do ich powstawania u niektórych osób, to dopiero występowanie stresu aktywuje tę dziedziczną cechę.
      Tak więc pamiętajmy, że współczesne środki wymiany informacji, takie jak telefon, telewizor czy Internet to jedynie narzędzia mające za zadanie ułatwiać nam życie. Jeśli nadmiernie ulegamy ich wpływom, to z przydatnych pomocników zamieniają się w źródła rozmaitych psychicznych i fizycznych dolegliwości: od problemów z koncentracją przez kłopoty ze snem aż po nowotwory. Zostawmy więc komórkę w domu i ruszajmy na spacer!

P. W.