Ukryte poczęcie

Autor tekstu: Marta Górska

Żadna kobieta, bez specjalistycznych testów, nie jest w stanie określić momentu, w którym może zajść w ciążę. Okazuje, się, że ukryta owulacja sprzyja monogamii, a męską część ludzkości zachęca do pozostania w domowych pieleszach.

      Człowiek ze swoim ukrytym momentem owulacji jest czymś nietypowym w świecie ssaków. Żadna z kobiet nie wie dokładnie, kiedy może zajść w ciążę, chyba że korzysta z testów płodności lub próbuje odkryć właściwy moment za pomocą, zawodnych zresztą, metod polegających m.in. na obliczaniu dni płodnych cyklu i mierzeniu temperatury. Brak wyraźnych zewnętrznych oznak momentu jajeczkowania jest przyczyną zarówno kłopotów par bezskutecznie starających się o potomstwo, jak i dramatów kobiet zachodzących w niepożądaną ciążę. Są i tacy, którym taki stan rzeczy przysparza niemałych zysków, a należą do nich, bez wątpienia, producenci środków antykoncepcyjnych.

Droga do prawdy

Żadna z metod zapobiegania ciąży nie daje stuprocentowej pewności, ale i tak jesteśmy w o całe niebo lepszej sytuacji od naszych przodków, którzy, nawet orientacyjnie, nie potrafili wskazać momentu zapłodnienia. Co więcej, na początku istnienia ludzkości nie wiązano wcale przyjścia na świat dziecka z aktem płciowym. Potem domyślano się, że pomiędzy stosunkiem i zajściem w ciążę istnieje związek przyczynowo-skutkowy, ale twierdzono, że kobieta pełni tu funkcję wyłącznie służebną. Miała być ona czymś w rodzaju gleby, w której mężczyzna siał maleńkiego człowieczka, a on w niej przez dziewięć miesięcy dorastał. O tym, że rola kobiety wcale nie jest mniej ważna od męskiej, przekonał współczesnych dopiero Leonardo da Vinci, który wyciągnął właściwe wnioski z obserwacji dzieci pochodzących z mieszanego małżeństwa. Geniusz wszech czasów stwierdził, że kobieta musi także dostarczać własnego "nasienia" dziecku, skoro posiada ono pośredni kolor skóry.
      W XVII wieku odkryto męskie plemniki, niecałe 200 lat później - kobiece jajeczko w pęcherzyku. Tajemnica początku nowego życia została rozwiązana, ale nie do końca, ponieważ wciąż nie wiedziano, kiedy plemnik i komórka jajowa mogą się ze sobą połączyć. Był czas, kiedy lekarze uważali, że możliwe to jest praktycznie każdego dnia cyklu, a najbardziej prawdopodobne jest w... okresie menstruacji.
      Dopiero w latach 30. XX wieku  ginekolog japoński Kyusaku Ogino doszedł do wniosku, że jajeczko w kobiecym organizmie jest gotowe do zapłodnienia między dwunastym a czternastym dniem przed spodziewaną menstruacją. Do podobnych wniosków w tym samym czasie doszedł ginekolog austriacki, Hermann Knaus. Od tych dwóch lekarzy pochodzi nazwa jednej z najbardziej popularnych naturalnych metod planowania rodziny, zwanej inaczej "kalendarzykiem małżeńskim".

Seks w jaskiniach

Antropolodzy od dawna zastanawiali się, dlaczego owulacja u ludzi jest ukryta, a na przykład u bardzo blisko z nami spokrewnionych szympansów - bardzo wyraźnie zaznaczona. Doszli do wniosku, że najprawdopodobniej nie zawsze tak było. Jaskiniowcy, podobnie jak dziś małpy człekokształtne, kopulowali jedynie wtedy, gdy u kobiet występowały wyraźne oznaki jajeczkowania. Polegały one prawdopodobnie, tak jak obecnie u samic pawianów czy szympansów, na wyraźnym zaróżowieniu i obrzmieniu okolic narządów płciowych oraz na wyraźnych zmianach w zachowaniu, mających na celu zwrócenie uwagi przedstawiciela płci przeciwnej. Z czasem zaczęło to zanikać. Powstało wiele teorii próbujących wyjaśnić przyczyny tego zjawiska. Najprostszym wytłumaczeniem było to, że ludzie mogą pozwolić sobie na posiadanie potomstwa przez cały rok, ponieważ mają stały dostęp do pożywienia. Jego zdobywanie nie jest tak czasochłonne, i nie wiąże się z takimi trudnościami, jak u zwierząt. Nie bez wpływu jest tu też poczucie bezpieczeństwa. Seks u zwierząt może być niebezpieczny. Osobniki w okresie godowym są osłabione brakiem jedzenia oraz uganianiem się za samicami. W takim stanie łatwo mogą stać się łupem drapieżników. Co ciekawe, uczeni dowiedli, że i samice w okresie rui nie zwracają specjalnej uwagi na jedzenie, pożądając przyjemności innego rodzaju. U większości ludzi seks, przynajmniej ten w małżeńskiej alkowie, nie wiąże się z tyloma niebezpieczeństwami.
      Uczeni płci męskiej wysunęli także inną teorię: mężczyźni łowcy mogli w pierwszej kolejności obdarzać mięsem te kobiety, które były akurat w okresie godowym, pomijając pozostałe. W zamian byli obdarzani wdziękami płodnych pań i mogli przekazywać swoje geny potomstwu.
      Kobiety naukowcy wysunęły hipotezę innego rodzaju. Głosiła ona, że kobiety jaskiniowe unikały stosunków w dni płodne, aby uniknąć bólu i niebezpieczeństwa związanego z porodem. Rzeczywiście, przedstawicielki naszego gatunku cierpią znacznie bardziej, niż np. małpy człekokształtne, jako że masa wydawanego na świat potomka jest wyjątkowo duża w porównaniu z masą matki. Dla porównania: ważąca prawie sto kilogramów samica goryla bez problemu rodzi półtorakilogramowe młode. Dużo mniej ważąca kobieta musi korzystać z fachowej pomocy, aby wydać na świat trzy- czy czterokilogramowego noworodka. Poród nierzadko wiąże się z zagrożeniem dla jej zdrowia, a nawet życia. Wniosek był prosty - kobiety unikające stosunków w dni płodne nie przekazały swoich genów, a dzisiejsi ludzie są potomkami tych pań, które nie potrafiły rozpoznać u siebie oznak owulacji.

Przeciwstawne teorie

Amerykański naukowiec, Jared Diamond, autor książki "Dlaczego lubimy seks", przedstawiając mnogość teorii mających wyjaśnić tajemnicę ukrytej owulacji u ludzi, zatrzymuje się przy dwu, najbardziej jego zdaniem, prawdopodobnych. Jedna z nich, którą Diamond nazywa teorią "tatusia w domu" zakłada, że skryta owulacja powstała, aby nakłonić mężczyzn do monogamii i pozostania w domu, aby wspólnie z żoną opiekować się potomstwem. Druga, nazwana teorią "wielu ojców", przyjmuje założenie przeciwne: skryte jajeczkowanie umożliwiało kobiecie kontakty z licznymi partnerami, a ponieważ żaden z nich nie wiedział, kiedy doszło do poczęcia, mógł uważać się za potencjalnego ojca dziecka, które potem przyszło na świat. Należy przy tym wyjaśnić, że nasze praprababcie nie zachowywały się tak z wrodzonej rozwiązłości, lecz aby uchronić swoje potomstwo przed śmiercią zadaną przez niepewnego swego ojcostwa mężczyznę. To, co dziś wydaje nam się okrutne, na etapie plemiennym było dość powszechnym zwyczajem. Dziś występuje także często w świecie zwierzęcym. Samiec, przejmujący samicę po innym przedstawicielu swojego gatunku, nierzadko zabija potomstwo poprzednika.
      Jest prawie pewne, że przodkowie człowieka byli promiskuityczni (utrzymywali kontakty z wieloma partnerami). Świadczy o tym chociażby budowa ludzkich plemników, które nie dość, że nie są jednakowej postaci, to jeszcze mają różne funkcje do spełnienia. Tylko część z nich ma za zadanie zapłodnienie. Inne są wręcz "mięsem armatnim", mającym powstrzymać plemniki innego mężczyzny, które dostały się w tym samym czasie do organizmu kobiety.

Z natury niewierni

Po wielu badaniach naukowcy jednoznacznie stwierdzili, że monogamia nigdy nie powstała u gatunków, które wyraźnie sygnalizują oznaki owulacji. Nic w tym dziwnego, który mężczyzna byłby zainteresowany przebywaniem z nie dość, że niepłodną, to jeszcze nie wykazującą zupełnie zainteresowania seksem partnerką? Prawdopodobnie więc, mądra matka natura najpierw oznaki jajeczkowania starannie ukryła, a następnie skłoniła niestałych przedstawicieli płci męskiej do pozostawania w związku z jedną partnerką i wspólnego wychowywania potomstwa, bo tylko ludzkie dzieci przez tak długi okres czasu są niezdolne do samodzielnej egzystencji. Ale przecież przed "skokami w bok" i tak najbardziej nawet zaborcza małżonka prawdziwego macho nie uchroni...

M. G.