Jerzy Pilch Super-Star i jego nieudane samobójstwa

Autor tekstu: Paweł F. Majka

Jerzy Pilch, Moje pierwsze samobójstwo, Warszawa 2006.

Moje pierwsze samobójstwo, zbiór 10 opowiadań, składających się na swego rodzaju powieść o dojrzewaniu, pożądaniu i wkraczaniu w dorosłość. Miejscami zabawna, trafiająca w sedno proza. Szkoda, że to nic nowego, a jedynie dobrze już znany "cały Pilch".

      Jerzy Pilch, zapytany, dlaczego zamiast napisać nową książkę, dopisuje tylko rozdziały do poprzednich (może bardziej pasowałoby tu określenie Wielkiej Księgi Pilcha), mógłby odpowiedzieć - luteranie z Wisły tak mają. Ja w dodatku piszę powoli, bo trzęsą mi się ręce, po zmierzchu gaszę światło i wzrok mam słaby od gapienia się na nieosiągalne panie w jaszczurczozielonych sukienkach. - Taka odpowiedź ucina dyskusję i jest ponadto bardzo "pilchowska". Podobnie jak Moje pierwsze samobójstwo - zbiór dziesięciu opowiadań autorstwa pisarza uważanego współcześnie za jednego z najbardziej wybitnych. Jerzy Pilch, do znudzenia eksplorujący te same motywy, podstarzały erotoman i laureat Nagrody Nike z roku 2001. Autor bardzo poczytny, którego każda ?nowa? książka rozchodzi się na pniu. Tylko dlaczego "Jego pierwsze samobójstwo" nie było ostatnim?
      Opowiadania - skądinąd Pilchowi forma znana, wcale nie świeża - są bardzo silnie autobiograficzne. Tłumaczy to niekończącą się opowieść o wiślańskich luteranach, ziomkach autora. Odnoszę wrażenie, że po lekturze Samobójstwa bezwolna konwersja na skrzywiony luteranizm jest nieunikniona. Zwyczaje, tradycje i praktyki luterańskie, uosabiane są przez babcię narratora - babkę Pechową (pojawiającą się w kilku opowiadaniach, min. w tytułowym oraz w Sobowtórze zięcia Tołstoja czy Duchu cudownych znalezisk), często wyśmiane, ukazane szyderczo i parodystycznie, dla bohatera przyjmują rolę konwencji zachowań, ale też zabobonów. Śmiesznych, kąsanych z każdej strony i równocześnie nieodzownych. Nic nowego. Podobnie mają się schematy damsko - męskie, znane z - dajmy na to - Spisu cudzołożnic. Pilchowskie kobiety pożerane są niemłodym wzrokiem z żądzą godną libido 200% u nastolatka. Traktowane bardziej jak obiekty. Zwierzyna łowna. Doskonale widać to w tytule Najpiękniejsza Kobieta Świata, otwierającym zbiór. Zdobywać, zdobyć, zdobyć, zdobyć, mieć. Ot, filozofia. Nie mieć, znaczy być złym na cały świat, strzelać z wiatrówki do wszystkiego i pić, pić, bracia. Opary alkoholu unoszą się nad książką. Nawet jeśli nie pisze się wprost, że się pije, to i tak się pije. Znane z Miasta utrapienia chociażby.
      Świat oglądany oczami na wpół przymkniętymi, brany w szydercze objęcia i poufale klepany po plecach tak, że może się przewrócić. Pilch całe menu swojej prozy podaje w smaku znanym, ale nieźle doprawionym. Wchłania się je z umiarkowaną przyjemnością; cieszą niektóre zdania (np. fraza powtarzana jak mantra - "ćwiczenia są drogą żywota"), słowa, obrazki. Nie można Pilchowi odmówić językowego wyczucia, umiejętności przepoczwarzania zwykłego w ciekawsze - po prostu. Choć i tutaj Ameryka nie zostaje odkryta. Wszystko to już znamy i smakujemy po swojemu.
      Mówią, że pisanie Pilcha jest słodko-kwaśnie. Powiedziałbym, że bardziej słone. Niekiedy gorzkie nawet. Wątki autobiograficzne, z których utkane są opowiadania, rozciągają się od dzieciństwa bohatera - m.in. tytułowe opowiadanie - aż po wiek średni. Jednak nawet opisy czynione przez chłopca, małoletniego obywatela, trącą dojrzałym, wręcz przejrzałym sceptycyzmem i chłodem. Brakuje czasem dziecięcego lęku, niepewności, prawdziwości. Zamiast tego mamy starego wiarusa w nastoletnim ciele. Metodyczne próby samobójcze chłopca, bezustanne walki jego rodzicieli - swoją drogą ciekawe studium małżeńskie - nie wyróżniają się niczym szczególnym, podobnie jak pozostałe teksty.
      Podsumowując: z czym mamy zatem do czynienia? Kawałek prozy, bardzo sprawnie napisanej. Chyba nawet zbyt sprawnie. Szablon, z pasją utkany wór o znanym kształcie, w który wrzucono lepiej jeszcze znane treści. Nie zaglądając do środka wymacać można zawartość. Żadnego zaskoczenia, rozczarowania, zdziwienia. 300 stron znajomości z Jerzym. Nuda. Miłośnikom prozy Pilcha książka z pewnością przypadnie do gustu, zwłaszcza że jej wdzięczny tytuł Moje pierwsze samobójstwo stosować można zamiennie z tytułami innych pozycji tego autora. Czyli czytelnik syty i Pilch cały. Tylko mi się jakoś nieprzyjemnie odbija.

P. F M.