Ćma barowa

Autor tekstu: Paweł F. Majka

Barfly
dramat obyczajowy, USA, 1987, 100 min
reżyseria: Barbet Schroeder
obsada: Mickey Rourke, Faye Dunaway, Alice Krige, Jack Nance

Ćma barowa

      Ćma barowa, na podstawie scenariusza Charlesa Bukowskiego, ze świetnymi rolami Mickeya Rourke i Faye Danaway, to bez wątpienia film oryginalny i wart zobaczenia. Obraz z życia samego Bukowskiego, świetnie opowiedziany przez reżysera Sublokatorki, Barbet Schroedera.
      Ćma, to - mogło by się zdawać - brzydki motyl, który garnie się do światła, po omacku bijąc w jego źródło. Każdy wieczór spędzony na powietrzu, najlepiej z dala od miejskich latarni a bliżej zwykłej małej żarówki, przynosi towarzystwo szarych królowych nocy. Jednak nie zawsze, bo ćmę najlepiej jest spotkać w barze. To tak zwana "Ćma barowa". ("Barfly", USA, 1987, reżyseria: Barbet Schroeder, scenariusz: Charles Bukowski).
      Charles Bukowski sam o sobie mówił: Szpitale, więzienia i burdele - oto prawdziwe uniwersytety życia. Mam dyplomy wielu takich uczelni. Żyjący w atmosferze skandalu, aspołeczny i zdegenerowany - słyszmy właśnie prawych obywateli - był przy tym Bukowski świetnym pisarzem i, w drugiej kolejności, poetą. W literaturze ceniący przede wszystkim szczerość, opisywał liczne swoje ekscesy, nie szczędząc brutalnych, naturalistycznych wręcz scen z miejskiego półświatka, czerwonych, dusznych burdeli, bójek i - Platon powiedział: Mądry był ten, kto wymyślił piwo - szerokim strumieniem płynącego alkoholu. W sposób genialnie dosłowny i jednocześnie wymykający się kategoriom opisywał widzenia "podbitego oka". Obraz świata chwiejącego się na pijanych nogach, przeglądającego swoje oblicze w brudnej kałuży, gdy nogom zabraknie gruntu albo zaplączą się w furiackim tańcu z rzeczywistością. Twórczość Bukowskiego nie mieści się raczej w powszechnym kanonie literackim, autora nie zwykło się nazywać mistrzem, a prędzej degeneratem czy wykolejeńcem. I w tym właśnie cała wirtuozeria pisarstwa Bukowskiego. Zaklina "filozofię życia" ulicy w genialne i - co ważne - prawdziwe słowa. Brak w jego utworach marnego, dekadenckiego szlifu, ale jest dekadentyzm w czystej postaci. Rozmywają się kategorie współczesnego świata, które bohater "Ćmy" Henry Chinasky (rewelacyjny Mickey Rourke), alter ego Bukowskiego, w kilku słowach przekreśla: To jest świat, gdzie każdy musi coś robić. Wiesz, ktoś stworzył taką regułę, że każdy musi coś robić. Każdy musi być kimś. Dentystą, pilotem, narkomanem ...woźnym, kaznodzieją, kimkolwiek. Czasami, czuję się zmęczony, myśląc o wszystkich tych rzeczach, których nie chcę robić. Wszystkich miejscach, w których... nie chciałbym się znaleźć ...jak np. Indie. Nie mam ochoty ratować wielorybów itp. Nie rozumiem tego. To w ogóle do mnie nie przemawia.
      Scenariusz "Ćmy barowej" napisał Bukowski, czerpiąc ze swoich doświadczeń i dając dzięki temu poznać smak szalonego życia, jakie wiódł. W filmie udało się połączyć ciekawą - choć bez wybuchowych akcji - fabułę z na swój sposób rewelacyjną i nietypową filozofią autora, scalającą w jedno mit człowieka upadłego i płynącej z tego mądrości. Reżyser Barbet Schroeder, twórca "Sublokatorki", zebrał po konkursie w Cannes pochwały za jedną z bardziej udanych prób sfilmowania osobliwości Bukowskiego. Doceniono również naprawdę popisowe role Mickeya Rourke i Faye Dunaway, których kreacje budowały klimat całej kompozycji. Grana przez Dunaway Wanda Wilcox jest alkoholiczką, puszczającą pieniądze swojego podstarzałego "mecenasa" i marnującą wdzięk oraz mądrość w barach Los Angeles. Taki sam jest Chinasky, wiecznie szukający pracy tak, by jej tylko nie znaleźć, pijany, kochający się w bójkach. Spotykają się pewnego wieczoru w jednej z knajp. Na zasadzie niemego wręcz porozumienia zaczynają żyć razem, uzupełniając się i budując związek chwiejny, lecz dziwnie mocny. Pewne, że żadne z nich nigdy nie przestanie pić. Razem jest zwyczajnie łatwiej nie utonąć pod powierzchnią bezsensu świata. Alkohol jako lek. Alkohol jako odtrutka na rzeczywistość.
      Zdjęcia do filmu są autorstwa Robbyego Mullera, który zrobił później karierę u boku najlepszych reżyserów. Ujęcia przyćmione, często za mgłą papierosowego dymu, powolne, jakby leniwe. Los Angeles widziane od kuchni, od wstydliwej strony ubogich dzielnic i brudnych barów. Ciekawa perspektywa patrzenia przez lunetę butelki po piwie. I, wspomniane już, ale jakże genialne słowa! Dialogi układane przez Bukowskiego są perełkami, które błyszczą w ustach Mickeya Rourke.
      - Kim chcesz zostać, kiedy dorośniesz?
      - Talia, ja po prostu jestem sobą.
      - Zawsze to coś.

      "Ćma barowa" po omacku bije w źródło, którym jest brak światła. Bije w pustkę - egzystencjalną? Mniejsza o to. Zawsze to coś.

P. F M.