Bruno, czyli rozliczenie z głupotą i nietolerancją ludzką...

Autor tekstu: Aleksander Grzegorzek

Obsceniczna komedia dla ćwierćinteligentów czy błyskotliwa refleksja nad współczesną Ameryką, a nawet światem? Czyli: czym Bruno zasłużył sobie na rozgłos większy od innych wakacyjnych premier?

      Ubrany w krzykliwe, wyzywające stroje, niegrzeszący subtelnością, wyzbyty wszelkiej pruderii, nazywający siebie "najpopularniejszym Austriakiem od czasów Adolfa Hitlera" - reporter imieniem Bruno postanawia zrobić międzynarodową karierę. W rodzinnym kraju jest "spalony" - nie może wejść na żaden pokaz mody, traci pracę prowadzącego popularny telewizyjny show, odwracają się od niego wszyscy z wyjątkiem niezbyt urodziwego asystenta, jednym słowem: umiera medialnie. Dla kogoś, kto kocha blichtr, sławę i rozgłos to wielkie niepowodzenie. Dla Bruna - niewyobrażalna wręcz tragedia. Podbój Stanów Zjednoczonych ma mu pomóc wrócić na szczyt i sprawić, by jego imię było na ustach wszystkich.

Bruno, czyli jak wykorzystać ludzką głupotę

Bruno to kolejna fikcyjna postać wymyślona przez Sachę Barona Cohena, skandalistę, komika i prowokatora lubującego się w odkrywaniu prawdziwego oblicza Ameryki - nie tego kolorowego, pełnego przepychu i awangardy, kuszącego blaskiem neonów, ale tego konserwatywnego i skrajnie wręcz purytańskiego, które nie toleruje wszelkiego odejścia od normy, a jakiekolwiek ekstrawagancje traktuje jako zamach na amerykańską tradycję. Podobnie jak Hunter Thompson, tylko że w zdecydowanie bardziej bezpośredni sposób, Bruno rozprawia się z produktem nazwanym "amerykańskim snem". Udowadnia, że to, co z niego zostało jest już tylko świecącym, plastikowym opakowaniem. Stworzony przez Cohena Bruno to kontynuator Borata - pamiętnego kazachstańskiego reportera niepotrafiącego odnaleźć się w Stanach Zjednoczonych, tak w jego mniemaniu dziwnych i odległych od rodzinnego Kazachstanu. O ile "Borta" szokował ze względu na wyolbrzymiony sposób ukazania różnic kulturowych, przedstawienia Kazachstanu jako kraju maksymalnie zacofanego, w którym zięć kopuluje z teściową, brat z siostrą, a pośrodku domu stoi krowa, to Bruno sprawi, że wiele osób będzie oburzonych do tego stopnia, że postanowią wyjść z kina.
      W "Brunie" Cohen po raz kolejny za pomocą pseudo-dokumentalnej techniki ukaże, jak bardzo współczesne społeczeństwo pogrążyło się w głupocie, konsumpcji i wszechobecnym zepsuciu. Dzięki kilku prowokacjom zobaczymy przegniłe wartości, zapatrzenie w modę, traktowaną jak Boga, i ograniczoną percepcję współczesnego społeczeństwa. To wszystko bez potrzeby kręcenia poważnych reportaży, których patetyczna forma często przeważa nad treścią. Cohen wytyka wady wszystkich bez względu na pochodzenie, status społeczny, orientację seksualną czy przekonania polityczne. Celuje w każdego, a ostrze jego satyry jest bezlitosne i głuche na głosy sprzeciwu i oburzenia. Główną osią filmu jest krytyka wrogiego stosunku do homoseksualistów, oraz zdemaskowanie wyobrażeń i stereotypów na ich temat. Gej to w powszechnej opinii właśnie ktoś taki jak Bruno - dziwacznie ubrany, skandalizujący, zapatrzony w siebie, o życiu seksualnym wyjętym żywcem z sadomasochistycznych filmów pornograficznych i upodobaniach muzycznych skupiających się głównie na berlińskim Love Parade. Takich ludzi białe i idealne społeczeństwo powinno się bać, unikać, a nawet... zwalczać. Kilka scen pokazuje dobitnie jak postrzegany jest homoseksualista w ponoć liberalnej Ameryce,. Mężczyzna uczący samoobrony informuje bohatera jak bronić się przed niepożądanym atakiem dosłownie "od tyłu", oraz że geja rozpoznaje się po przesadnej, podejrzanej uprzejmości. Młody pastor-kaznodzieja pomaga mu "wyleczyć się" i zostać heteroseksualistą i tłumaczy, że pomoże mu w tym sam Jezus. Rozwścieczony tłum białych, twardych, "czystej krwi heteroseksualnych" ludzi rozpacza, krzyczy, przeklina, szaleje z gniewu na widok całującego się z drugim mężczyzną Bruna.

Gwiazdy to też ludzie, niestety...

Ostrze krytyki Cohena skierowane jest także w świat celebrytów, do którego Bruno tak szaleńczo chce należeć. Pęd do szybkiej kariery i luksusu, do których można dojść obecnie tylko przez łatwy i głośny skandal, albo adopcję dziecka z biednego kraju, lub rzekome zaangażowanie w problemy współczesnego świata, obnaża - zdaniem Cohena - hipokryzję, wyzbycie się jakichkolwiek wartości i iluzję szczęścia, które zdominowały show-biznes i życie wielkich gwiazd, ale także zwykłych ludzi, chcących do tego firmamentu należeć. Bezlitośnie odziera ze zbędnego, medialnego uświęcenia adopcję dziecka z "Trzeciego Świata", sprowadzając ją do czystego pragnienia zaistnienia bądź kupienia sobie popularności.
      Scena, kiedy rodzice kilkuletnich dzieci zgadzają się na coraz bardziej brutalne warunki sesji zdjęciowej, w której ich pociechy będą brały udział, to jeden z bardziej szokujących momentów filmu. Dzikie zwierzęta, padlina, palony fosfor, rój pszczół czy potrzeba szybkiego spadku wagi u kilkulatka to, jak widać, niewystarczająco drastyczne i odstraszające okoliczności dla troskliwego rodzica, widzącego swoje dziecko w roli gwiazdy. Niebywałą wręcz hipokryzją i głupotą wykazała się również jedna z gwiazd, którą udało się Cohenowi zmanipulować. Siedząca na klęczącym mężczyźnie idolka wypowiada się w śmiertelnie poważny sposób na temat pomocy dla bliźniego i "dobra, które raz dane - powraca", dając tym samym autorowi "na talerzu" argument na potwierdzenie założonej przez niego tezy.

Jedyna droga do prawdy, czyli terapia szokowa

Takich argumentów Cohen znalazł wiele, co zmusza widza do przyznania mu racji, mimo że metody prowokacji mogą wydawać się zbyt silne, obrazoburcze, czy - nierzadko - niesmaczne. Na pierwszy rzut oka "Bruno" rzeczywiście może się wydawać obrazem epatującym wynaturzonym seksem, nagością czy niewybrednymi żartami i stanowić łatwą promocję dla reżysera i głównego aktora. Gdy jednak minie początkowy szok po niespodziewanym ujrzeniu nagich genitaliów czy wymyślnych erotycznych praktyk, radzę spojrzeć na film w sposób głębszy. Czy nikogo nie zastanawia, jak łatwo ludzie ulegają krzywdzącym stereotypom, jak głęboko zakorzenione są w mentalności Amerykanów wzorce zachowania i stylu życia tolerującego jedynie twardego kowboja o czysto heteroseksualnej orientacji? Jak daleko posunie się człowiek w pogoni za sławą i rozpoznawalnością? Czy ekscentryczny gej, niebojący się przyznać do swojej orientacji, nie jest godny szacunku i dlaczego tak powszechna i normalna wydaje się agresja w stosunku do niego?
      Cohen z właściwym sobie wdziękiem szuka odpowiedzi na te pytania i penetrując Stany Zjednoczone burzy ich mit, jako mekki dla indywidualistów, kraju otwartego i wolnego od uprzedzeń, w którym każdy znajdzie miejsce dla siebie. Film o homoseksualnym reporterze to nasycone ironią, przerysowane odbicie naszych uprzedzeń i powierzchownego pojmowania rzeczywistości.

"Z czego się śmiejecie? Z siebie samych się śmiejecie!"

Prowokacja skierowana jest we wszystkich - Cohen śmieje się i z dziwacznego Bruna o rozbuchanym ego i z prostego teksańskiego homofoba o ograniczonych horyzontach. Krytykuje ogólnospołeczną epidemię głupoty i niewytłumaczalnej agresji w stosunku do wszelkiej inności. Serwuje nam prawdę - obraz nas samych uwikłanych w społeczne konwenanse, tkwiących w świecie zastanych zasad i krzywdzących stereotypów, których nie chcemy wyeliminować z naszego życia. Siłą komedii Cohena jest także udział w niej rzeczywistych postaci ze świata show-biznesu i zwykłych ludzi spotkanych na ulicy, którzy do końca nie wiedzieli, w czym biorą udział. Bruno to postać fikcyjna, pozostałe osoby są jednak prawdziwe, co chyba najdobitniej pokazuje, jacy jesteśmy naprawdę. Metody Cohena mogą szokować i oburzać, część z nas uzna je za zbyt mocne i skandaliczne a epatowanie pornografią za zupełnie niepotrzebne. Jednak, gdy ochłoną rozedrgane emocje, a seans się skończy, zrozumiemy, że prowokacja była potrzebna, by odsłonić prawdziwą twarz społeczeństwa. Nie tylko amerykańskiego, ale także rodzimego, któremu nieobce są zachowania pokazane w filmie. Czy jest to niesmaczna komedia dla półinteligentów, czy trafna obserwacja, którą docenią wymagający widzowie? Myślę, że ci pierwsi wyjdą z kina po piętnastu minutach, a ci drudzy zagłębią się w refleksji o współczesnym świecie. W tym wszystkim najgorzej wypadną ci, co przyszli się tylko pośmiać, bowiem jak powiedział Nikołaj Gogol: "Z czego się śmiejecie? Z siebie samych się śmiejecie!"

A. G.